Źródła bibliograficzne:
Zasępa Edward
Edward Zasępa, w czasie swojego długiego życia był nauczycielem, społecznikiem i szachistą. Te funkcje zawsze się przeplatały. Pracę nauczyciela wyznaczały określone godziny zajęć, natomiast pozostałe, w tym również obowiązki męża i ojca, wypełniały wolny czas. W marcu 2024 r. obchodziłby 75 lat działalności szachowej. [...]
Edward Stanisław Zasępa urodził się 17 września 1930 r. w Moszczenicy koło Piotrkowa Trybunalskiego. Jego rodzicami byli Stefan (1892-1959) i Zofia z Poroszewskich (1902-1991). Miał dwóch braci: Włodzimierza (1928-1999) i Kazimierza (1937-2012). Włodzimierz był oficerem wojsk lotniczych w stopniu majora, natomiast Kazimierz nauczycielem historii i wychowania fizycznego w Szkole Podstawowej w Moszczenicy.
Dzieciństwo spędził w rodzinnej miejscowości. Rodzina mieszkała w tzw. familiakach w dwuizbowym mieszkaniu. Ojciec był cieślą w majątku Endera, matka zajmowała się domem. W małej komórce hodowali kury, kaczki i króliki, czasami świniaka. Króliki były pod opieką Edzia. Nauczył się je oporządzać i przygotowywał smaczny pasztet. […] Jako kilkunastoletni chłopiec często bywał u ojca w stolarni. Pomagał przy drobnych pracach, zwykle porządkowych. […]
Naukę w szkole powszechnej rozpoczął w 1937 r. Wybuch II wojny światowej wpłynął na życie chłopca. Musiał więcej pomagać rodzicom. Po ukończeniu szkoły powszechnej, od lipca 1944 r., pracował w piekarni stryja Lucjana Knasia w Kłomnicach koło Częstochowy. Po latach tak wspominał:
„Z tym okresem wiąże się jedno z najważniejszych wspomnień z mojego życia. Kiedyś, po upadku Powstania Warszawskiego, dostałem polecenie, aby rozdawać bochenki chleba więźniom przewożonym przez Niemców koleją. Strasznie się wtedy bałem, ale udało się. Chciałbym kiedyś spotkać człowieka, którego wtedy nakarmiłem. [...]”
Wczesnym rankiem partyzanci otoczyli przystanek kolejowy Kłomnice. Poinformowali pilnujący patrol niemiecki o przeprowadzanej akcji i zapowiedzieli, że nic im się nie stanie, jeżeli nie będą reagować. Opuszczono semafor i zatrzymano przejeżdżający transport z więźniami. Czternastoletni Edward z kolegą rozdawali przyniesiony chleb i bułki. Patrol niemiecki przechadzał się po peronie, nie reagując na zaistniałą sytuację. Niemcy podeszli do rozdających pieczywo. Chłopcy zdrętwieli ze strachu. Nie znali zasad ustalonych z partyzantami. Patrolujący poczęstowali się bułkami i odeszli. Chłopcy pospiesznie dokończyli rozdawanie pieczywa i opuścili teren dworca. Dopiero w piekarni odetchnęli. Po pewnym czasie dowiedzieli się o ustaleniach. Nie mogli, niestety, wiedzieć o nich wcześniej. Pracę w piekarni zakończył w styczniu 1945 r., zaraz po opuszczeniu przez Niemców zajmowanych terenów.
Po zakończeniu wojny i unormowaniu się sytuacji w kraju rozpoczął naukę w Piotrkowie Trybunalskim. 17 maja 1950 r. uchwałą Rady Pedagogicznej Liceum Pedagogicznego dopuszczony został do egzaminu dojrzałości. Wśród przedmiotów, które znalazły się na świadectwie i przydały się w dalszej pracy zawodowej były: język francuski, nauczanie i wychowanie w szkole ogólnokształcącej stopnia podstawowego, pedagogika z historią wychowania, śpiew łącznie z chórem i ćwiczenia cielesne. Ostatnie dwa przedmioty zakończył z oceną „bardzo dobry”. W trakcie nauki w tej szkole, w okresie wakacji 1949 r. był na obozie Służby Polsce na Żuławach. Pełnił tam funkcję kierownika w kompanii, która zajęła pierwsze miejsce w brygadzie, a brygada w Polsce. W nagrodę otrzymał kupon wełny na garnitur.
Pierwszą pracę, w charakterze nauczyciela, rozpoczął 1 września 1950 r. w Szkole Podstawowej w Ręcznie koło Sulejowa, w powiecie piotrkowskim. […]
W 1951 r. ożenił się z poznaną w Szkole Podstawowej w Ręcznie Zofią Kiełkiewicz. W kolejnym roku urodził się im syn Henryk.
W tym czasie otrzymał propozycję pracy w pięciu szkołach w różnych miejscowościach województwa łódzkiego. Wybrał pracę w Skierniewicach. Ze względu na brak odpowiednich warunków lokalowych, żona z synem zamieszkała u swoich rodziców. W 1953 r. urodziła się im córka Bożena i od tego roku zamieszkali wspólnie w Skierniewicach przy ulicy Floriana. Warunki były trudne: jeden pokój z kuchnią bez bieżącej wody i bez sanitariatu. Od 1 września 1952 r. pracował w Zasadniczej Szkole Zawodowej jako kierownik świetlicy szkolnej i nauczyciel. W czasie pracy podwyższał swoje kwalifikacje zawodowe, kończąc kursy kulturalno-oświatowe organizowane na szczeblu centralnym (1950 r., 1951 r., 1953 r., 1954 r.). Ukończył Wyższe Studia Zawodowe (egzamin uproszczony) w Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie, w 1955 r. Od 1 września tego roku został zatrudniony jako nauczyciel wychowania fizycznego w Zasadniczej Szkole Zawodowej i Technikum Budowlanym w Skierniewicach.
W 1959 r. rodzina powiększyła się. Na świat przyszła druga córka, Elżbieta. Warunki lokalowe nie zmieniły się. W tym okresie doprowadzona została do mieszkania bieżąca woda. Wiąże się z tym następująca historia. Pewnego razu Tata przyszedł z kuponem totolotka do wypełnienia. Zakomunikował, że jeśli wygramy, to doprowadzimy do domu wodę. Każde z nas miało wypełnić jeden zakład. Skreśliłem sześć pól prawie obok siebie. Tata trochę się zdenerwował. Stwierdził, że tu nic nie wygramy, ale kupon wysłał. Jakież było zdziwienie, gdy na mój zakład padła „czwórka”. Kwota ok. 450 zł wystarczyła na doprowadzenie wody.
[…] W 1962 r. rozpoczął zaocznie studia magisterskie w Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie, które ukończył w 1966 r. Pracę magisterską napisał na podstawie badań przeprowadzonych w Grotnikach koło Łodzi na obozie wakacyjnym młodzieży polonijnej z Francji, w lipcu i sierpniu 1964 r. Był kierownikiem tego obozu. […] W latach 1969-1972 kontynuował naukę na studiach doktoranckich w Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie - Instytut Nauk Biologicznych - Pracownia Higieny. […]
W Zespole Szkół Zawodowych i Technikum Budowlanym pracował nieprzerwanie do 31 sierpnia 1972 r. Swoją wiedzą i doświadczeniem postanowił dzielić się z innymi nauczycielami. Doszedł do wniosku, że najlepszą formą będzie praca w Kuratorium Oświaty i Wychowania w Skierniewicach na stanowisku wizytatora i metodyka przedmiotowego z wychowania fizycznego. Za główny cel postawił sobie rozwój sportu w szkołach wiejskich i włączenie wszystkich szkół do rozgrywek na szczeblu gminy. Organizował spartakiady gminne (w każdej gminie) oraz doroczne spartakiady powiatowe. W efekcie wyłoniono szereg talentów, a znaczna liczba startujących osiągała dobre wyniki sportowe. Były to czasy sprzyjające spontanicznemu rozwojowi sportu w szkołach wiejskich. Jako priorytet postawił sobie dokształcanie nauczycieli wychowania fizycznego. Eksponował wartości wychowawcze zajęć z wychowania fizycznego. W każdej gminie prowadził systematycznie - średnio co dwa tygodnie - różne formy doskonalenia. Udzielał pomocy szkołom w zaprojektowaniu, organizacji i budowie szkolnych boisk sportowych. Powstały one m.in. w Michowicach, Jeruzalu, Lipcach Reymontowskich, Słupi, Wysokienicach i Kamionie.
Po sześciu latach pracy w kuratorium 1 września 1978 r. przeniósł się do Rodzinnego Ośrodka Diagnostyczno-Konsultacyjnego przy Sądzie Wojewódzkim w Skierniewicach, gdzie pełnił obowiązki pedagoga. W ostatnim roku swojej pracy zawodowej był wychowawcą w Zakładzie Poprawczym w Studzieńcu. Pracował tam od 1 października 1983 r. do 30 września 1984 r. Od 1 października 1984 r. przeszedł na emeryturę. Zaangażował się w organizowanie zajęć szachowych. Od 16 stycznia 1987 r. do 30 kwietnia 1990 r. pracował na pół etatu w Wojewódzkiej Bibliotece Pedagogicznej w Skierniewicach. […]
Dodatkowe funkcje w szkole i osiągnięcia w pracy zawodowej
Działalność Edwarda Zasępy jako nauczyciela w Zespole Szkół Zawodowych i Technikum Budowlanym, nie ograniczała się do realizacji obowiązkowych zajęć z wychowania fizycznego. Pełnił wiele innych funkcji. Jedne z nich były z przydziału dyrekcji, inne z chęci osobistego zaangażowania. Był opiekunem Szkolnego Koła Sportowego. Z przyjemnością prowadził te zajęcia, widząc ogromne zaangażowanie młodzieży w podnoszeniu swoich wyników sportowych. Uczył ich uczciwej, sportowej rywalizacji. […]
Działalność na rzecz szkoły
[…] W trakcie roku szkolnego często organizował wycieczki rowerowe, pokazując najciekawsze zakątki powiatów: skierniewickiego, rawskiego i łowickiego.
Przez wiele lat był szkolnym operatorem filmowym. Sprowadzał najciekawsze pozycje filmowe dostępne dla młodzieży. W tych czasach nie było swobodnego dostępu do najnowszych filmów, np. „Tron we krwi„ był sprowadzany dwukrotnie i wyświetlany, za każdym razem przez kilka dni. […]
Działalność na rzecz środowiska i inne zainteresowania
Działalność społeczna Edwarda Zasępy przejawiała się na wielu płaszczyznach.
W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych ubiegłego wieku młodzież miejska pomagała mieszkańcom wsi w pracach polowych. Najczęściej były to wyjazdy klasowe na akcje „zbiórka ziemniaków”. W notatkach E. Zasępy jest zapis: wyjazdy z młodzieżą w „teren” w ramach akcji „miasto wsi”.
Szczególnie lubił śpiewać i grać na pianinie. Bardzo często występował w chórze kościelnym. Wyjeżdżał do swojej rodzinnej miejscowości, Moszczenicy, aby śpiewać w tamtejszym chórze na uroczystościach kościelnych. Zbierał nuty różnych utworów. Posiadał też zdolności malarskie. Kilka jego obrazków, wykonanych kredkami, znajduje się w rodzinnym archiwum. […]
Działalność na niwie kultury fizycznej związana była również z pracą poza podstawowymi obowiązkami szkolnymi. Był prezesem Zarządu Miejskiego TKKF (Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej). Działał również w strukturach powiatowych. Przez kilka lat był wiceprezesem Powiatowego Komitetu Kultury Fizycznej. […]
Edward Zasępa, będąc nauczycielem, organizował piesze obozy górskie dla młodzieży szkolnej. [...]
Edward Zasępa był członkiem Towarzystwa Przyjaciół Skierniewic od 1995 roku, w latach 2004-2010 pełnił funkcję przewodniczącego Komisji Rewizyjnej TPS. Często bywał na prelekcjach. Interesowała Go historia i kultura Skierniewic oraz okolic. Wielokrotnie, bez zapowiedzi, wpadał na pogawędki. Lubił spotykać się z ludźmi, interesował się ich problemami.
20 listopada 2002 r., wraz z delegacją Towarzystwa złożył kwiaty na grobie Konstancji Gładkowskiej, na cmentarzu w Babsku. W skład delegacji weszli: Kazimierz Figat, Franciszek Małkus i Jerzy Gontarek.
Edward Zasępa, po przejściu na emeryturę, aktywnie włączył się w działania Sekcji Emerytów i Rencistów, działającej przy oddziale Związku Nauczycielstwa Polskiego w Skierniewicach. O Jego działalności świadczą liczne wpisy w kronikach z lat 1995-2008.
17 października 1995 r., w siedzibie ZNP, odbyły się uroczystości z okazji Dnia Edukacji Narodowej. Przybyłych powitał Prezes Okręgu ZNP Skierniewice Jan Zarębski. […] Wśród zaproszonych byli nauczyciele i pracownicy oświaty, którzy w tym dniu otrzymali odznaczenia resortowe i podziękowania za wieloletnią pracę. Honorową odznakę ZNP, między innymi za aktywną działalność szachową i popularyzowanie tej gry wśród nauczycieli, otrzymał Edward Zasępa. [...]
Każdego roku uczestniczył w spotkaniach z okazji Dnia Kobiet. Doceniał aktywność kobiet na „dwóch” etatach: w pracy zawodowej i w domu. Odzwierciedlenie tych sytuacji można znaleźć we wszystkich kronikach sekcji emerytów i rencistów ZNP. […]
W wieku 70 lat zainteresował się nową dyscypliną sportu, jaką są biegi na radioorientację. Jest to dyscyplina bardzo wymagająca, gdyż oprócz ogólnej sprawności fizycznej trzeba również nabyć umiejętności czytania mapy i poprzez nasłuch radiowy odnajdywać w plenerze leśnym ukryte punkty, tzw. lisy. Pasję tę i praktyczne umiejętności szlifował pod okiem zięcia Andrzeja. Razem, godzinami, uczyli się rozpoznawać teren i ze słuchawkami na uszach szukać oznakowanych miejsc. Szybko złapał sens tej dyscypliny sportu i osiągał w niej sukcesy.
Razem z ekipą Skierniewickiego Stowarzyszenia Radioorientacji Sportowej wyjeżdżał na ogólnopolskie zawody. W Siedlcach zajął indywidualnie pierwsze miejsce, zdobył także w drużynie Mistrzostwo Polski, a w Gdyni drugie miejsce. […] Był z siebie zadowolony, że nawet w starszym wieku można w sobie znaleźć nowe pokłady emocji.
Aktywna działalność sportowa zakończyła się 2 kwietnia 2005 r. (w dniu śmierci papieża Jana Pawła II). Uległ wypadkowi, został potrącony przez samochód. Od tego czasu miał zawroty głowy i dostał zakaz jazdy na rowerze. Długo nie mógł pogodzić się z tym faktem. […]
Działalność szachowa
Działalność szachową rozpoczął w Piotrkowie Trybunalskim w 1949 r. organizacją turnieju o mistrzostwo Liceum Pedagogicznego. Pierwsza jego runda została rozegrana 20 marca.
Jesienią tegoż roku zorganizował indywidualne, a zimą drużynowe mistrzostwa szkół średnich. Był ich kierownikiem, gospodarzem, sędzią i zawodnikiem. W tym też okresie rozpoczął naukę gry w szachy w jednej ze szkół podstawowych. Tego typu działalność na ziemi piotrkowskiej prowadził do czerwca 1952 r. Przez kilka lat był członkiem Zarządu Okręgowego Związku Szachowego w Piotrkowie Trybunalskim.
Po rozpoczęciu pracy w Skierniewicach, już we wrześniu 1952 r. zorganizował sekcję szachową w Zespole Szkół Zawodowych. W tym czasie, jak wspominał, nasz majątek stanowiły dwa zepsute zegary i cztery niekompletne szachownice. Graliśmy w starych opuszczonych barakach, które sanepid omijał szerokim łukiem.
Zajęcia z młodzieżą polegały na szkoleniu z zakresu teorii i taktyki gry, sprawdzianach umiejętności w formie turniejów oraz na zachęcaniu do korzystania z literatury szachowej. Dodatkową atrakcją były gry z czołowym zawodnikiem i reprezentantem kraju, mistrzem międzynarodowym - Kazimierzem Makarczykiem - oraz start w turniejach gry błyskawicznej w Warszawie.
Był organizatorem corocznych miejskich turniejów szachowych. W 1954 r., na bazie sekcji szkolnej, reaktywował sekcję szachową w KKS „Unia”, został jej kierownikiem. […]
W 1970 r. klub zlikwidował sekcję szachową. Od tego momentu sekcję szachową przejęła Rada Powiatowa LZS. Obowiązki i funkcje w sekcji nie uległy zmianie, znacznej poprawie uległa atmosfera współpracy.
W latach 1985-1987 prowadził sekcję szachową w MLKS „Widok”. Przez ten okres jego pracy sekcja „Widok” była mistrzem województwa skierniewickiego. […]
Na szczególną uwagę zasługuje działalność Edwarda Zasępy w środowisku nauczycielskim. Już w listopadzie 1952 r., w pierwszym roku swojej pracy w Skierniewicach, zorganizował pierwszy turniej szachowy dla nauczycieli. Zyskał on rangę mistrzostw nauczycieli miasta i powiatu. Turnieje tego typu prowadził rokrocznie przez kilkadziesiąt lat. Pełnił w nich wielorakie funkcje. Organizował również turnieje eliminacyjne do Mistrzostw Polski Nauczycieli. Po wprowadzeniu Drużynowych Mistrzostw Polski przez kilka lat pełnił funkcję kierownika drużyny i jednocześnie był zawodnikiem tej drużyny.
W latach 1994-1996 był organizatorem, gospodarzem i kierownikiem Drużynowych Mistrzostw Polski Nauczycieli. Zawody odbywały się w Skierniewicach i w Łowiczu. W opinii władz centralnych uzyskały wysoką ocenę. Reprezentował powiat skierniewicki w zawodach wojewódzkich ZNP w szachach, a także województwo łódzkie w finale krajowym ZNP. Był instruktorem I kategorii gry w szachy.
Zorganizował VIII Drużynowe Mistrzostwa Polski Nauczycieli w Szachach, w Skierniewicach, w dniach 27-29 stycznia 1995 r. W Skierniewicach po raz drugi zorganizowano tego typu zawody.
Przez wiele lat współpracował z Radami Powiatową i Wojewódzką ZSL w prowadzeniu turniejów powiatowych i wojewódzkich „O Złotą Wieżę”. Władze ZSL organizowały również zawody strefowe - eliminacje do finałów krajowych. […]
Od 1982 r. był Prezesem TKKF Ognisko „Zachęta” w Skierniewicach, w którego działalności szachy zajmowały ważne miejsce.
Pod koniec lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku dyrekcja Miejskiego Ośrodka Kultury powierzyła Mu prowadzenie działalności szachowej, w korzystnych warunkach do gry, w klubie „Konstancja”. Od tego momentu systematycznie, od sześciu do ośmiu razy w roku, organizował turnieje szachowe.
Startowali w nich amatorzy gry w szachy, zarówno dorośli, jak i młodzież. Niektóre z tych turniejów uzyskały wysoką rangę. Zaliczyć do nich można Turniej Milenijny oraz turnieje dla uczczenia Święta Niepodległości Polski. […] Pod patronatem Banku Spółdzielczego w Skierniewicach przez wiele lat odbywały się turnieje szachowe pod nazwą „Szachy w banku”.
Podczas uroczystości 55-lecia działalności szachowej, odbywającej się w Skierniewicach 20 marca 2004 r., podsumował efekty swojej pracy:
„Moja wieloletnia działalność społeczna przyczyniła się do popularyzacji szachów wśród mieszkańców miasta i powiatu. Preferowałem w niej eksponowanie walorów szachowych (nauka, kultura, wychowanie, rekreacja, integracja zespołu), przedkładając je ponad walkę o punkty. Zawsze wyżej stawiałem interes grupy niż własne ambicje. Z biegiem lat nabyłem sporo doświadczenia organizacyjnego. Dzięki niemu przyczyniłem się do włączenia szachów do krajowego kalendarza imprez Szkolnego Związku Szachowego. Byłem także inicjatorem wprowadzenia szachów do programu nauczania w Szkole Podstawowej Nr 5. Przyczyniłem się do zatrudnienia w tej szkole obecnego nauczyciela i trenera Klubu Szachowego „Piątka”, który przez okres kilku lat startował w naszych turniejach, gdzie dał się poznać jako pasjonat szachów. Moja wieloletnia praca z szachami, to znaczący odcinek pracy kulturalno-oświatowej w naszym mieście. W tym tkwi istotny jej sens. Na zakończenie pragnę podkreślić współudział doświadczonych kolegów szachistów w realizacji programu szachowego pod moim kierownictwem. Tak więc efekty pracy nad rozwojem i popularyzacją gry w szachy są naszym wspólnym dorobkiem. I za to serdecznie im dziękuję.”
Kolejne pięć lat upłynęło na intensywnej pracy z dorosłymi i młodzieżą w klubie „Konstancja”. 20 marca 2009 r. pracownicy Biblioteki Pedagogicznej, z którą był związany w trakcie swojej pracy zawodowej, przygotowali i zorganizowali 60-lecie pracy na niwie szachowej. Wspomnienia z tej uroczystości relacjonowała w dalszej części Mariola Szymczak.
W 2010 r., w osiemdziesiątym roku życia, powoli zaczął się wycofywać z publicznej działalności szachowej. Tęsknił za szachami. Wielokrotnie bywali u Niego koledzy z dawnych lat. Wspominali dawne czasy. Zawsze znaleźli czas na rozegranie chociaż jednej partii w szachy. Przynajmniej raz w miesiącu odwiedzał Go szachowy kolega, Czesław Mądrzycki (1942-2023). Potrafili godzinami grać w szachy. Spotykali się do ostatnich dni Jego życia.
Edward Zasępa zmarł 1 września 2021 r. Jak wiele osób zauważyło, zakończył swoją ziemską nauczycielską pielgrzymkę w dniu rozpoczęcia kolejnego nowego roku szkolnego.
Tekst zawiera fragmenty opracowania pt.:
EDWARD ZASĘPA – NAUCZYCIEL, SPOŁECZNIK, SZACHISTA - Henryk Zasępa
Więcej informacji o opisanej osobie wraz ze spisem źródeł znajduje się w powyższym dokumencie.
Informacje